İslamiyet Önesi Türk ve Moğol Tarihine Kaynaklık Eden Seyahatnameler –V

    0
    315
    Gösterim

    Wang Yen-te Seyahatnamesi: Wang Yen-te’nin 981 yılında Sung İmpraratoru T’ai Tsung tarafından Kao-chang Uygurlarına gönderilen bir elçi olduğu söylenmiştir. Wang Yen-te’nin Ta-Ming şehrinde dünyaya geldiği bilinmekte olup Çin Devletinde pek çok memuriyetler ifa ettiği bilinmektedir. Kung-feng-kuan (yani İmparatorun hizmet görevilisi) makamına kadar çıkmış olduğu bilinmektedir. Bu memuriyetin  beşinci ya da altıncı derece bir memuriyet olduğu bilinmektedir. 979 yılında Çin imparatoru Çin’e gelen Kaoch’ang Uygurlarının elçi heyetine bir mukabele olarak Yen-te ve Po Hsiung’u göndermiştir. Elçilik heyeti 985 yılında döndükten sonra Yen-te, Hsi-chou’ya Seyahatin Hikayesi isimli eserini kaleme almış (ki seyahatnamesi budur), Ch’ung-i fu-shih ünvanı ile taltif edilmiş ve Yü-ch’u’ ya başkan olarak atanmıştır. Bunlardan birincisinin ibadetler bürosu başkan yardımcılığı olduğu zikredilmiş olduğu gibi ikincisinin de saray mutfağı olduğu bilinmektedir.

    Seyahatnamenin X. yüzyıl Uygurlarının gelenek ve görenekleri, şahıs isimleri ve coğrafya  ile ilgili önemli bilgiler naklettiği bilinmektedir. Özellikle halkın günlük hayatlarına dair bilgiler vermiş olduğunun söylenmesi önemlidir. Seyahatnamenin esas nüshasının mevcut olmadığı Özkan İzgi tarafından belirtilmiş olmakla birlikte bugün mevcut bulunan nüshalardan birinin dayandığı eserin Shih Lu (gerçek kayıtlar) olduğu belirtilmiştir. Buradan Kuo-Shih (Milli Tarih)’e geçmiş olduğu ve bugün kullanılabilir olan metnin ise Kuo-Shih’e dayanılarak yazılmış olduğu söylenen Hui-ch’u ch’ien-lu’dur. Seyahatname Batı ilim alemine ilk defa 1677 yılında Claude de Visdelov tarafından tanıtılmış, 1846 yılında ziyadesiyle hatalı olmasına rağmen Stanislas Juilen  tarafından batı dillerine çevrilmiştir. Diğer bir önemli çalışma ise Wang Kou-Wei’nin hem Sung-Shih hem de Hui-ch’u ch’ien-lu nüshasına dayanarak, karşılaştırmalı edisyonudur. Bu eserin özel isimlere ayrı bir önem vermiş olması çalışmayı orjinalleştirirken coğrafya isimlerine önem vererek kendini özelleştiren diğer bir çalışma da Ting Chien’in çalışmasıdır. Seyhatnameyi Z. Velidi Togan’ın 1969 dolaylarında tercüme ettiği bilinmesine rağmen ölümü üzerine yayınlanamamış olduğu bilinmektedir. Haricen, E. Chavannes (1878 sonları), J. M. De Grood, Bahaeddim Ögel tarafından faydalanıldığı ve Özkan İzgi Tarafından Türkçeye tercüme edildiği bilinmektedir.

    Faydalanılan Eserler:

    •  E. Bretschneider, Medival Researches from Eastern Asiatic Sources, C. II, Londra 1910.
    • Özkan İzgi, Çin Elçisi Wang Yen-Te’nin Uygur Seyahatnamesi, Ankara 2000.
    • Saadettin Gömeç, “İslamiyet Öncesi Türk Tarihi’nin Kaynakları Üzerine”, Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi Tarih Bölümü Tarih Araştırmaları Dergisi, XX/31, Ankara 1963.

    CEVAP VER