İslamiyet Önesi Türk ve Moğol Tarihine Kaynaklık Eden Seyahatnameler – IV

    0
    144
    Gösterim
    Yeh-lü Ch'u-ts'ai'nin portresi.
    Yeh-lü Ch’u-ts’ai’nin batıya olan yolculuğundaki rotası.

    Yeh-lü Ch’u-ts’ai’nin 1189 ya da 1190 yılında Yan memleketinde doğduğu düşünülmektedir. Groussed, Yeh-lü Ch’u-ts’ai’nin Çinlileşmiş bir Moğol olduğunu bildirirken Denis Sinor, Yeh-lü Ch’u-ts’ai’nin yönetici boyu olan Yeh-lü boyuna mensub olduğunu belirtmiştir. Kendisinin Konfiçyüs felsefesi üzerine eğitim aldığı, yetenekli bir astronom olduğu, coğrafya ve aritmatikte de bilgili olduğu  bilinmektedir. Pekin’in Moğollarca ele geçirilmesinden önce Curçen hükümetinde devlet memuriyetinde bulunduğu bilinmektedir. Seyahatnamesi dışında arkadaşlarına yazdığı mektuplarının da tarih açısından kaynak niteliğinde olduğu belirtilmiştir.

    Yeh-lü, Cengiz’in 1215 Pekin kuşatmasında esir olarak alınmış ve kısa süre sonra Cengiz Han tarafından yetenekleri öğrenilerek yüksek memuriyetlere getirilmiştir. Cengiz Han’ın müşavirliğini yaptığı bilinmekle beraber onun oğlu Ögedey zamanında da baş vezir olduğu kaydedilmiştir. Yeh-lü’nün, Cengiz Han’ın Harzmşah Devletini yıkmış olduğu batı seferleri esnasında Cengizin yanında olduğu bilinmektedir. Yeh-lü’nün gittiği her şehir hakkında tutmuş olduğu notlarından Hsi Yo Lu (Batı Seyahatleri Hakkında Raporlar) isimli seyahatnamesi oluşmuştur. Seyahatnamesi Beşbalık, Hua-Chou (Kao-ch’ang), Hotan, Almalık, Talaş, Kuça gibi önemli İpek Yolu merkezleri hakkında notlar

    Yeh-lü Ch’u-ts’ai’nin Çin’in Jinzhou şehrinde bulunan Guta Parkı’ndaki heykeli.

    barındırmaktadır. Seyahatnamesinin şiirleri bünyesinde barındırması esere orjinallik katmaktadır. Seyahatname, Budist seyyahların geçmediği şehirler hakkında bilgiler barındırması açısından da önemlidir. Daha çok Moğol Tarihi ile ilgili bir kaynak olsa da Türk şehirlerinden bahsetmesi hasebiyle Türk Tarihi açısından da önemlidir.

     

    Faydalanılan Eserler:

    • Denis Sinor, “The Kitan and The Kara Khıtay”, History of Civilization of Central Asia, C. IV, Fransa 1998.
    • Ganizhamal Kushenova, “Cengiz Han’ın İki Valisi, Mahmut Yalvaç ve Yeh-lu Ch’u-ts’ai: Devlet İdare Anlayışı ve Uygulamaları”, Bilig Dergisi, S. 42, Türkistan 2007.
    • Wolfram Eberhard, Çin Tarihi, Ankara 1995.
    • Ganizhamal Kushenova, “Ögedey Kaan Devrinde Türkistan’da Teşkilat Yapısı”, Bilig Dergisi, S. 38, Türkistan 2006.
    • Muhaddere N. Özerdim, “ “Hsi-Yü” Olarak Çin Türkistan’ının Tarihî Sınırlanması ve Tarihî Önemi”, Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih Coğrafya Fakültesi Dergisi, XV/1-3, Ankara 1957.
    • Muhaddere N. Özerdim, “Çin Kaynaklarına Göre Çin Türkistan’ının Şehirleri”, Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih Coğrafya Fakültesi Dergisi, VIII/1-2, 1950 Ankara.

    CEVAP VER