İslamiyet Önesi Türk ve Moğol Tarihine Kaynaklık Eden Seyahatnameler – II

    0
    272
    Gösterim
    Hsüan Tsang'ın temsilî bir çizimi
    Hsüan Tsang.

    Hsüan Tsang (Xuan Zang) Seyahatnamesi: Hsüan Tsang 629-645 yılları arasında Çin’den Hindistan’a seyahat eden Çinli bir Budist rahiptir. Hsüan Tsang’ın doğum tarihi konusunda kesin bir bilgi bulunmamakla birlikte 603 yılında Ho-nan Eyaleti’ndeki Ch’in Liu’da doğduğunu söyleyenler de vardır. Küçük yaşta Lo-yang’daki Budist tapınağına gitmeye başladığı ve Budizm’i burada öğrendiği, eğitimine Budizm’in ana vatanı niteliğinde olan Hindistan’da devam etme isteğinin yetkililerce geri çevirilmesinden sonra 629 yılında Çin’den gizli kaçtığı bilinmektedir. Hindistan’a olan yolculuğunun on altı yıl sürdüğü zikredilmiştir. Memleketine geri dönmeyi başarmış olan Hsüan Tsang’ın dönüşünde imparatora sunduğu Batı Bölgeleri Kayıtları isimli rapor burada bahsedilmekte olan Hsüan Tsang Seyahatnamesini oluşturmuştur. Hsüan Tsang’ın biyografisi talebesi Huei-li tarafından yazılmış ve 665 yılı dolaylarında Yents’ung tarafından tamamlanmıştır. Çince başlığı “Ta-Tse-en-sse San-tsang fa-schi Tschuan” olduğu bilinen eser onuncu yüzyılın başında Uygur Türkçesine çevrilmiştir.

    Hsüan Tsang’ın seyahat rotası.

    Hsüan Tsang’ın seyahatnamesi Çin’den Hindistan’a kadar olan sahayı detaylı şekilde anlatması, Batı Göktürkleri, Kuşanlar gibi önemli devletlerden detayla bahsetmesi ve Kuça, Kaşgar, Taşkent, Turfan, Aksu önemli Türk bölgelerinden bilgiler bulunması açısıyla Türk Tarihi için önem arz etmektedir. Tüm bunlarla birlikte Hsüan Tsang’ın gittiği yerlerdeki toplulukların idari yapısı, üretim  biçimleri gibi konularda anlaşılamayan detaylı notları ve seyahat notlarını rapor halinde Çin İmparatoru Tai-zong’a sunması onun bir seyyah ya da hacı olmasıyla birlikte bir casus da olmasının göz ardı edilmemesini doğurmalıdır. Eser özellikle Batı Göktürkleri lideri Tong Yabgunun sarayı, teşkilatı ve Göktürk adetleri, merasimleri hakkında verdiği bilgilerden dolayı Göktürk tarihi hakkında ayrıca önem taşır. Eserden faydalananlar arasında meşhur Türkolog E. Chavannes, Soğdlar ve Göktürkler üzerine çalışmaları olan Japon tarihçi Masao Mori, Kuşan tarihi ile ilgilenen  A. K. Narain  bulunmaktadır. Eserin British Museum ve Paris’e dağılmış durumda olan Dunhuang nüshası, Gaoli Nüshası, Kuzey ve Güney Song dönemlerinde oluşturulmuş nüshası ve Ming Nüshası mevcuttur. Bunlardan başka Yongle ve Jiaqing nüshalarının varlığı da bilinmektedir. “S. Julien Memoires sur les Countries Occidentales par Hiouen-thang, Paris 1857” künyeli eserinde işlemiştir.

    Yararlanılan Eserler:

    • Kemal Çağdaş, “Hüent-Tsang Biografisinin Uygurca Tercümesinde Geçen Sanskrit Kelimelerin İzahı”, Ankara Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi Dergisi, XII/1-2, Ankara 1954.
    • Samuel Beal, Buddhist Records of the Western World, C. I, Londra 1884.
    • Gürhan Kırilen, “Xuan Zang’ın Orta Asya İzlenimleri”, Ankara Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi Dergisi, LIII/1, Ankara 2013.
    • Saadettin Gömeç, “İslamiyet Öncesi Türk Tarihi’nin Kaynakları Üzerine”, Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi Tarih Bölümü Tarih Araştırmaları Dergisi, XX/31, Ankara 1963.

    CEVAP VER