İslamiyet Öncesi Türk Tarihi’nin Batılı Kaynakları I

    0
    262
    Gösterim
    Priskosun bulunduğu sırada Attila'nın sarayının bir tasviri. Sağ en alt tarafta, Roma zırhı içerisinde ve elinde kağın tutan beyaz sakallı adamın yanındaki kişinin Priscus olduğu söylenmektedir.

    Bizans Tarihi-Priskos: Priskos’un şahsı hakkında bilinenler kendisinin eserlerinde kendini tanıttığı kadardır.  Doğu Roma’nın harici siyasetinde önemli vazifeler üstlenmiş biri olduğu bilinmektedir. Doğum tarihi tam olarak bilinmemekle birlikte 410-420 dolaylarında Marmara Denizi kıyısındaki Heracle şehrinden kısa bir mesafede bulunan Panion’da dünyaya geldiği düşünülmektedir. 448 yılında Bizans İmparatoru II. Theodosios tarafından, Maximinos başkanlığında Attila’ya gönderilen  elçilik heyetinin bünyesinde bulunmuştur. Attila’ya düzenlenen suikast, Avrupa Hun sarayı, kültürü, tarihi için önemli bir kaynaktır. Özetle V. Yüzyıl Avrupa Türk tarihi için ana kaynak konumundadır. 450 yılı dolaylarında Franklar ile diplomatik görüşmeler yürüttüğü, Hun sarayına olan elçilik vazifesinden başka 452 yılında Şam’da Araplarla imzalanan barış antlaşmasına katıldığı ve 453 dolaylarında Alexandria şehrinde çıkan ayaklanmanın bastırılmasında önemli rol oynadığı bilinmektedir.  Nihayetinde imparatorun Magister Officiorumu olan nüfuzlu Marcianus’un yardımcılığına tayin edilmekle taltif olunmuştur.  Tarih eseri olan Bizasn Tarihi’nden başka Retorik Araştırmalar ve Mektuplar isimli iki eserinin daha varlığı bilinmektedir. 472 yılında öldüğü düşünülmektedir.

    Tarih eseri 433-472 yılları arasını ihtiva etmekte olup toplam sekiz kitap olduğu zikredilmiştir. Üçüncü, dördüncü ve altı kitabın Hunlarla alakalı olduğu bilinmekle birlikte geri kalan kısımlarının Bizans Tarihi’nin diğer yanları ve Gothlarla alakalı olduğu söylenebilir. Priskos’un eserinden faydalanan tarihçilerin farklı farklı isimler kullanmalarından dolayı iki ayrı tarih kitabı olduğu yanılgısına düşülmüşse de Ahmetbeyoğlu, Gothlar ve Hunlardan bahseden iki eserin olmadığını bunların esasen tek bir eserin bünyesinde olduğunu, yani Bizans Tarihi’nin içinde olduğunu söylemiştir. Priskos’un Hun sarayına olan yolculuğunu, Attila ile karşılaşması ve Hunların yaşam ve geleneklerini detaylı bir şekilde yazmış olduğu eserinin Attila’nın karargâhını tespit konusunda muhteva barındırdığı; Hun savaş teknolojisi, cenaze merasimi, protokol kuralları, köle hukuku dahil hukuk sistemi, hatta mimarisi hakkında gözlem ve bilgiler aktardığı söylenmektedir.

    Eser Eutathius Epiphanes, Euagrios, Casiodorus, Jordanes, Prokopios, Malalas,  Stephanos Byzentinus tarafından kullanılmıştır. Priskos’un eserinin aslının mevcut bulunmadığı, parçalardan oluşan ve İmparator Constaninus’un emriyle kısaltılmış bir nüshasının bulunduğu zikredilmiştir. Constantinus Exzerpt kolleksiyonunda mukim bulunduğu bilinmektedir.  Priskos’un eserinin mevcut parçaları C. Müller tarafından bir araya getirilip 1851 yılında Fragmenta Hıstoricarum Graecorum adıyla ilk kez neşredilmiştir. C. Müller’den başka L. Dindorf (1870-Historici Graeci Minores), C. D. Boor (1903-Excerpta De Legationibus) C. Schmed-stahlin ve P. Mass  tarafından  da neşredilmiş olduğu bilinen eserin Hunlarla ilgili parçaları Türkçeye Ali Ahmetbeyoğlu tarafından  çevrilmiştir.

    Faydalanılan Eserler:

    • Ali Ahmetbeyoğlu, Avrupa Hunları, İstanbul 2013.
    • Ali Ahmetbeyoğlu, Attila’nın Sarayı’nda Bir Romalı Grek Seyyahı Priskos’a Göre Avrupa Hunları, İstanbul 2014.
    • Zhumagulov Kalkaman Tursynovich ve Raikhan Onalbayevna Sadykova, “Actual Issues of research and teachig of Hun’s History”, Procedia Social and Behavioral Sciensces, C. 89, 2013.
    • Ömer Tolan, “Avrupa Hunlarında Devlet Teşkilatı ve Sosyoekonomik Yapı”, Tarih Okulu Dergisi, VII/20, İzmir 2014.

    CEVAP VER